به‌ستنی كۆنگره‌ی نه‌ته‌وی كورد یه‌كێك له‌ بابه‌ته‌كانی سه‌ره‌كی هه‌ندێ له‌ پارته‌ سیاسییه‌ كان له‌ كوردستان بووه‌- به‌ تایبه‌تی له‌ ساڵی ٢٠٠٨ به‌م لاوه‌- و دوای رووداوه‌كانی‌ باشووری كوردستان دوای ریفراندۆمی سه‌ربه‌خۆیی، هه‌ندێ له‌ پارته‌ سیاسییه‌كان، بۆ پێشگیری كردن له‌ شكستی دووباره‌ی كورد به‌ستنی كۆنگره‌ی نه‌ته‌وی به‌ ته‌نیا چاره‌سه‌ر ده‌زانن. بێگومان پارته‌كان پێویستیان به‌ یه‌كگرتوویی هه‌یه‌ به‌ڵام، ئایا ئه‌مه‌ تا چه‌ند واقعبینانه‌یه‌ و چه‌نده‌ به‌ شێوه‌ییه‌كی ستراتژی خوێندنه‌وه‌ی بۆ كراوه‌؟ ئایا تا ئێستا ئه‌و كه‌سانه‌ كه‌ بانگه‌وازی به‌ستنی ئه‌م كۆنگره‌یه‌ ده‌كه‌ن به‌ڵگه‌یه‌كی كۆنكریتیان ئاماده‌ كردووه‌ كه‌ به‌رژه‌وه‌ندی هه‌موو پارچه‌كانی كوردستانی- به‌ له‌ به‌رچاو گرتنی باری تایبه‌تی هه‌ر به‌شێك له‌ كوردستان- به‌ وردی شیكردبێت؟ ئایا له‌ ناوه‌ندێكی لێكۆلینه‌وه‌ بۆ ئه‌م بابه‌ته‌ یارمه‌تی وه‌رگیراه‌؟ ئایا دوای ئه‌م رووداوانه‌ی دوایی چه‌نده‌ هێزه‌ كوردییه‌كان ئه‌توانن متمانه‌ به‌ یه‌كدی بكه‌ن؟ چه‌نده‌ درۆست ده‌بێت كه‌ پارته‌ كوردییه‌كان به‌ ڕاشكاوی و له‌ به‌رچاوی وڵاتانی ناوچه‌كه‌ كۆنگره‌ی نه‌ته‌وی ببه‌ستن؟ ئه‌مانه‌ پرسیارگه‌لێگی زۆر گرنگن كه‌ به‌داخه‌وه‌ تا ئێستا نه‌ كه‌س كردوویه‌تی و نه‌ كه‌سیش وڵامێكی له‌وانه‌یه‌ بۆیان هه‌بێت. ته‌نانه‌ت ئاكادمسین و رۆشنبیرانی كورد به‌ هۆی لایه‌نگریان له‌ پارتێكی كوردی نه‌ك ته‌نیا نه‌یانتوانیوه‌ كۆسپه‌كانی به‌رده‌م كۆنگره‌ی نه‌ته‌وی پێناسه‌ بكه‌ن، به‌ڵكوو خۆیان بوون به‌ به‌شێك له‌ كێشه‌كه‌. ته‌نانه‌ت كه‌ چاو له‌ ماڵپه‌ڕی كۆنگره‌ی نه‌ته‌وی كوردستان ده‌كه‌ین هیچ خوێندنه‌وه‌یه‌كی ستراتژیك  به‌رچاو ناكه‌وێت و ته‌نیا هه‌ندێ نووسینی ساكار دانراوه‌ و بانگه‌شه‌ ده‌كات بۆ به‌ستنی.هه‌ربۆیه‌ زۆرێك له‌ پارته‌ سیاسییه‌كان تا ئه‌مڕۆ ئه‌وه‌نده‌ بایه‌خیان به‌ به‌ستنی كۆنگره‌ی نه‌ته‌وی نه‌داوه‌. هۆكاره‌كه‌شی بۆ ئه‌وه‌ هه‌ڵده‌گه‌رێته‌وه‌ كه‌ كه‌س به‌رچاو ڕوونیكی نیه‌ له‌ سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌. چه‌ند بابه‌تی گرینگ هه‌ن كه‌ پێویسته‌ هێزه‌ كوردییه‌كان بۆ كۆنگره‌ی نه‌ته‌وی له‌ به‌رچاوی بگرن:

 

  • كۆنگره‌ی نه‌ته‌وی پێویسته‌ شاراوه‌ بێت 
 
خاڵێكی دیكه‌ كه‌‌ پێویسته‌ كورد له‌ به‌رچاوی بگرێت، شاراوه‌ بوونی هه‌وڵ و به‌ستنی كۆنگره‌كه‌یه‌. یه‌كێك له‌ ره‌خنه‌كانی جه‌میل بایك هاوسه‌رۆكی ك ج ك دوای ریفراندۆمی سه‌ربه‌خۆیی له‌ باشووری كوردستان ئه‌وه‌ بوو كه‌ وا، ریفراندۆم هێزه‌ هه‌رێمییه‌كانی یه‌كخست له‌ دژی كورد. ئه‌گه‌ر ریفراندۆمێك له‌ به‌شێكی كوردستان ئێران، توركیا، عێراق و سووریای یه‌ك خست، ئایا به‌ستنی كۆنگره‌ییه‌كی نه‌ته‌وی به‌ ئاشكرا، ئه‌م ده‌وڵه‌تانه‌ یه‌ك ناخات؟ بۆیه‌ بانگه‌شه‌، هه‌وڵ و سازدانی به‌م جۆره‌- كه‌ په‌ كه‌ كه‌ زۆرتر له‌ هه‌موو كه‌سێك ده‌یكات‌- هه‌ڵه‌یه‌كی زۆر گه‌وره‌تر ده‌بێت. هێزه‌ كوردییه‌كان بۆ نیشاندانی هێز و كه‌ڵك وه‌رگرتن له‌ پرۆپاگه‌ندای میدیایی بیر له‌م جۆره‌ بابه‌تانه‌ ناكه‌نه‌وه‌. شاراوه‌ بوونی كۆنگره‌ی نه‌ته‌وی ئه‌توانێ خزمه‌تی زۆرتی یه‌كگرتوویی ناوماڵی كورد بكات به‌ بێ ئه‌وه‌ی كه‌ هیچ هێزێك بتوانێت له‌ جووله‌ی هێزه‌ كوردییه‌كان به‌ ته‌واوه‌تی تێبگات و دژه‌ كرده‌وه‌یان هه‌بێت له‌ به‌رامبه‌ری. هه‌ندێك له‌ پارته‌ كوردییه‌كان په‌یوه‌ندی ڕاسته‌وخۆ یانیش ناڕاسته‌خۆیان هه‌یه‌ له‌ گه‌ڵ ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ كه‌ كوردیان به‌ سه‌ر دابه‌ش كراوه‌. بۆ نموونه‌: پارتی دیمۆكراتی كوردستان له‌ باشوور له‌ ڕابردوودا په‌یوه‌ندی زۆر باشی له‌ گه‌ڵ ئێران هه‌بووه‌ و ئێستا له‌ گه‌ڵ توركیا. یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان په‌یوه‌ندی باشی له‌ گه‌ڵ ئێران، به‌غداد و سووریا هه‌یه‌. په‌كه‌كه‌ په‌یوه‌ندی هه‌یه‌ له‌ گه‌ڵ ئێران و سووریادا. پارته‌ سیاسییه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتیش كه‌ به‌ گشتی له‌ ژێر هه‌ژمۆنی ئه‌م پارتانه‌دان به‌ڵام په‌یوه‌ندی ڕاسته‌وخۆ یان ناڕاسته‌وخۆیان له‌ گه‌ڵ هیچ ده‌وڵه‌تێكی هه‌رێمیدا نییه‌. بۆیه‌ هیچ یه‌ك له‌ پارته‌كانی باشووری كوردستان به‌ ته‌واوه‌تی ناتوانن یانیش نایه‌نه‌وێت په‌یوه‌ندییه‌كانیان له‌ گه‌ڵ وڵاتانی دراوسێ ته‌نیا له‌ به‌ر به‌ستنی كۆنگره‌ی نه‌ته‌وی خراپ بكه‌ن.  زۆر گرینگه‌ كه‌ هه‌موو هه‌وڵدانێك تا گه‌یشتن به‌ تێگه‌یشتن و په‌یمانی كۆتایی هه‌موو هه‌نگاوه‌كان به‌ شێوه‌یه‌كی شاراوه‌ به‌ڕێوه‌ بچێت.

 

  • خوێندنه‌وه‌ی ستراتژیك و كورت خایه‌ن
 
پێویسته‌ له‌ یه‌كێك له‌ ناوه‌نده‌ سه‌ربه‌خۆ و بێلایه‌نه‌كانی فیكری و ڕاوێژكاری كورد یارمه‌تی وه‌ربگیردرێت بۆ توێژینه‌وه‌ییه‌كی سیاسی له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ چۆن هێزه‌ كوردییه‌كان ئه‌توانن په‌یوه‌ندییه‌كانیان رێك بخه‌ن‌. زۆر ئاماژه‌ی گرنگ هه‌ن كه‌وا پێویسته‌ بزانن، لێ تێبگه‌ن و له‌ چوارچێوه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی خۆیاندا به‌كاری بهێنن به‌ بێ ئه‌وه‌ی كه‌ زیان به‌ به‌شه‌كان و پارته‌كانی دیكه‌ بگه‌ینن. یانێ پێویسته‌ پارته‌ سیاسییه‌كان له‌ سه‌ر چۆنیه‌تی په‌یوه‌ندییه‌كانیان له‌ گه‌ڵ یه‌كدی، هێزه‌ هه‌رێمییه‌كان و نێونه‌ته‌وه‌ییه‌كان بگه‌ن به‌ له‌ یه‌ك تێگه‌یشتنێك و به‌ هه‌ماهه‌نگی یه‌كدی كار بكرێت بۆ كه‌ڵك وه‌رگرتن له‌ هه‌موو هێزێك. هێزه‌كانی باشووری كوردستان- ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر گۆڕان یان هه‌ر هێزێكی دیكه‌ بێته‌ سه‌ر ده‌سه‌ڵات- به‌ هیچ جۆره‌یه‌ك په‌یوه‌ندییه‌كانیان له‌ گه‌ڵ ئێران و توركیا به‌ گوێڕه‌ی پارچه‌كانی دیكه‌ رێك ناخه‌ن. بۆیه‌ زۆر گرینگه‌ كه‌ چاره‌سه‌رێكی ستراتژیك بۆ ئه‌م بابه‌ته‌ پێشكه‌ش به‌ باشوور بكرێت كه‌ چۆن بتوانن هه‌م په‌یوه‌ندییه‌كانیان له‌ گه‌ڵ ئێران و توركیا هه‌بێت و هه‌میش له‌ دژی به‌رژه‌وه‌ندی پارچه‌كانی دیكه‌ هه‌ڵسووكه‌وت نه‌كه‌ن. هه‌ر ئه‌مه‌ش بۆ رۆژاوا یانیش په‌كه‌كه‌ پێویسته‌ وه‌ها بێت. نابێت له‌ بیرمان بچێت كه‌وا هه‌تا ئێستاش بوودجه‌ی رۆژاوا له‌ لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتی به‌شار ئه‌سه‌ده‌وه‌ دێت و په‌كه‌كه‌ش-چه‌نده‌ هه‌وڵی داوه‌ بیشارێته‌وه‌- دانووستانی هه‌یه‌ له‌ گه‌ڵ ئێراندا. بۆیه‌ ئه‌م هێزانه‌ش په‌یوه‌ندییه‌كانیان ته‌نیا له‌ چوارچێوه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆیاندا رێكده‌خه‌ن.
هه‌موو هێزێك له‌ به‌رامبه‌ر هه‌ر وڵات یانیش هێزێكی دیكه‌ سیاسه‌تی تایبه‌تی خۆیان ده‌بێت. بۆ نموونه‌ ئامریكا له‌ چوارچێوه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆیدا نزیك كورده‌كانی رۆژاوا یانیش باشوور بوونه‌ته‌وه‌. له‌وانه‌یه‌ ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی كوردانی رۆژاوا و باشوور بێت به‌ڵام بۆ كوردانی باكوور وانییه‌. ئامریكا به‌ هیچ جۆره‌ییه‌ك نایه‌وێت كه‌ توركیا وه‌كوو هێزێك كه‌ ئه‌ندامی ناتۆیه‌ و له‌ ده‌روازه‌ی ئه‌ورووپادایه‌ له‌ ده‌ست بدات بۆ كورد و قه‌د په‌یوه‌ندیه‌ه‌كانی له‌ گه‌ڵ كوردانی باشوور یانیش رۆژاوا تێكه‌ڵی بابه‌تی باكووری كوردستان ناكات. به‌ڵام له‌وانه‌یه‌ تێكه‌ڵی بابه‌تی كوردی له‌ رۆژهه‌ڵات ببێت به‌ هۆی سیاسه‌ته‌كانی له‌ به‌رامبه‌ر ئێراندا.
په‌یوه‌ندییه‌كانی رووسیا هه‌تا ئه‌مڕۆ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی كوردانی سووریا بووه‌ به‌ڵام نزیك بوونی رووسیا له‌ ئێران له به‌ژه‌وه‌ندی كوردانی رۆژهه‌ڵات نییه‌. له‌وانه‌یه‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی ئێستای ئه‌ورووپا له‌ به‌رژه‌وه‌ندی كوردی باكووردا بێت له‌ به‌ر دژایه‌تیان له‌ گه‌ڵ سیاسه‌ته‌كانی ئه‌ردۆگان، به‌ڵام له‌ هه‌مان كاتدا له‌ به‌رژه‌وه‌ندی كوردی رۆژهه‌ڵاتدا نییه‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ هۆكاری سیاسی و ئابووری ئێستا ئه‌ورووپا سیاسه‌تێكی دژكردوه‌وه‌ی له‌ به‌رامبه‌ر ئێراندا نییه‌. یانیش له‌وانه‌یه‌ ئێسراییل له‌ به‌رژه‌وه‌ندی كورد له‌ رۆژهه‌ڵاتدا بێت به‌ڵام ئایا بۆ كورده‌كانی باكووریش هه‌مان شته‌ یانیش بۆ دوورخستنه‌وه‌ی توركیا له‌ حه‌ماس له‌وانه‌یه‌ یارمه‌تیده‌ری توركیا یانیش بێده‌نگ بێت له‌ به‌رامبه‌ر هه‌ر كێشه‌یه‌كی كوردی له‌ باكووری كوردستاندا. توركیا به‌ هۆی ئه‌ندامبوونی له‌ ناتۆدا و هه‌روه‌ها ململانێ سیاسی و ئابووری له‌ گه‌ڵ ئێراندا له‌وانه‌یه‌ له‌ سیاسه‌تێك پشتگیری بكات كه‌ ئێران لاواز بكات كه‌ ئه‌مه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی كوردی ڕۆژهه‌ڵاتدایه‌ به‌ڵام خۆدی توركیا كێشه‌ی له‌ گه‌ڵ كورد هه‌یه‌ هه‌م له‌ باكوور و له‌وانه‌شه‌ له‌ ڕۆژهه‌ڵات هه‌یبێت. بۆیه‌ زۆر گرنگه‌ كه‌ كورده‌كان هه‌م لایه‌نگه‌ری سیاسه‌تی ئێرانێكی لاواز بن و هه‌میش ئاگادار بن كه‌ زیان به‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان نه‌گات. بۆیه‌ تێگه‌یشتن له‌م بابه‌تانه‌ زۆر گرینگه‌ و له‌وه‌ گرینگتر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ چۆن كورده‌كان بتوانن هه‌موو ئه‌مانه‌‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیاندا -به‌ بێ ئه‌وه‌ی كه‌ زیان بگه‌ینن به‌ به‌شه‌كان یانیش پارته‌كانی دیكه- به‌كار بهێنن. ئه‌گه‌ر هێزه‌ كوردییه‌كان نه‌توانن ئه‌م بابه‌تانه‌ هه‌ڵبسه‌نگێنن، ئه‌وا ته‌نیا ئه‌بن به‌ ئامرازێك له‌ گۆڕه‌پانی سیاسی ناوچه‌كه‌. له‌وانه‌یه‌ ئێستا كوه‌رده‌كانی رۆژاوا زۆر دڵخۆش بن به‌و سه‌ركه‌وتنانه‌ی كه‌ به‌ ده‌ستیان هێناوه‌، به‌ڵام داهاتووی كورد له‌ رۆژوا -. . ‌‌هه‌م به‌ هۆی قه‌یرانی ئێستای سووریا و هه‌میش ئه‌وه‌ی كه‌ هیچ هێزێك سیاسه‌تێكی بۆ كورد بێجگه‌ له‌ به‌كارهێنانیان نییه‌- هێشتا ناڕوونه.‌

 

  • چاره‌سه‌ر كردنی كێشه‌كانی باشوور به‌ زووترین كات
 
دوای ئه‌و رووداوانه‌ی دوایی له‌ باشووری كوردستان یه‌ك پرسیار زۆرتر له‌ پێش گرنگی خۆی ده‌نوێنێ: ئایا هێزه‌ كوردییه‌كان ئه‌توانن متمانه‌ به‌ یه‌كدی بكه‌ن؟ زۆر ڕوون و ئاشكرایه‌ كه‌ ئێستا له‌ باشووری كوردستان هێزێك هه‌یه‌ كه‌ به‌ ته‌واوه‌تی له‌ گه‌ڵ ئێراندا بوون به‌ یه‌ك. هێزێكی دیكه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ خۆی و ده‌سكه‌وته‌كانی بپارێزی ئه‌یه‌وێت خۆی نزیكتری توركیا بكات. هێزێ دیكه‌ش هه‌یه‌ كه‌ په‌نای بردووه‌ بۆ وڵاتانی زلهێز بۆ ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات بگرێته‌ ده‌ست. ئه‌گه‌ر بێت و ئه‌م كێشه‌یه‌ چاره‌سه‌ر نه‌كرێت ئه‌وه‌ نه‌ك ته‌نیا بۆ داهاتووی باشوور مه‌ترسیداره‌، به‌ڵكوو له‌وانه‌یه‌ داهاتووی رۆژهه‌ڵات و باكووری كوردستان به‌ ته‌واوه‌تی ڕۆبه‌ڕووی ئاسته‌مێكی زۆر گه‌وره‌ بكات. له‌وانه‌یه‌ ئێستا كوردانی رۆژاوا په‌یوه‌ندیكی باشیان له‌ گه‌ڵ به‌شێك له‌ یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان هه‌یه‌ به‌ڵام ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ مه‌ترسی له‌ ناوچوونی هه‌یه‌ به‌ هۆی نزیكبوونی كاتی ئه‌و به‌شه‌ی یه‌كێتی له‌ گه‌ڵ هێزه‌كانی رۆژاوای كوردستان. بۆیه‌ هه‌م بۆ سه‌لامه‌ت بوونی پرۆسه‌ی سیاسه‌تێكی نیشتیمانی كورد- بێ ئه‌وه‌ی هێزێكی ده‌ره‌كی ده‌ستیان بگات به‌ شاراوه‌كانی كورد- و هه‌میش بۆ تێپه‌راندنی باشووری كوردستان له‌ قه‌یران به‌ زووترین كات پێویسته‌ لایه‌نه‌كان یارمه‌تیده‌ر بن. به‌ بێ هه‌بوونی متمانه‌ زۆر ئاسته‌مه‌ كه‌ پارته‌ كوردییه‌كان بتوانن په‌یوه‌ندییه‌كانی ئێستایان په‌ره‌ پێبده‌ن و بگه‌ن به‌ به‌ستنی كۆنگره‌یه‌كی نه‌ته‌وی. ئه‌گه‌ر هێزه‌ كوردییه‌كان ئه‌م بابه‌تانه‌ به‌ وردی هه‌ڵنه‌سه‌نگێنن و كرداری پێویست نیشان نه‌ده‌ن، ئه‌وا كۆنگره‌ی نه‌ته‌وی ته‌نیا وه‌كوو درۆشمێك- هه‌ر وه‌كوو چۆن ئێستا وایه‌- ده‌مێنێت و ناوماڵی كوردی له‌وانه‌یه‌ تووشی دابڕان و بێ متمانه‌یی زۆرتر ببێته‌وه‌.
 
  • ئاماده‌كراو له‌ لایه‌ن ڕامان قه‌وامی  ڕاێژكاری پێشووی ناوه‌ندی زانستی كورد.